10. atala. Audientzia-ikerketaren kontzeptuak
eta indizeak

Ikertu gura izaten diren jende-multzoak handiegiak izaten dira pertsona bakoitzarengana, banan-banan, joan ahal izateko. Laginen funtzioa hori izaten da: unibertsoan ematen diren iritziak, joerak, kontsumoak edo dena delakoak agerian uztea, bere txikitasunean talde osoaren proportzioa emanez. 
Audientzia-ikerketak, gureari dagokionez, irrati-telebistarekin harremanetan jartzen direnak zenbat eta zelakoak diren jakitea izaten du helburu. Erabiltzen diren metodologien eta tekniken emaitzak zer dioten ulertzea izaten da hurrengo pausoa. Atal honetan, audientzien ikerketak ulertu ahal izateko kontzeptu batzuen errepasoa egingo dugu eta, gero, gehien erabiltzen diren indizieak edo ratioak zeintzuk diren azalduko. Hiru nagusiki: audientzia metatua, batez beteko audientzia eta audientzia-kuota. 

10. ATALA: AUDIENTZIA-IKERKETAREN KONTZEPTUAK ETA INDIZEAK 
.	1. Kontzeptu orokorrak 
.	– Populazioa, biztanleria edo unibertsoa 
.	– Errolda-ikerketa 
.	– Lagina 
.	2. Audientzia hitzaren esanguran sakonduz 
.	– Audientzia potentziala 
.	– Xede-audientzia 
.	– Audientzia baliagarria 
.	– Audientzia gordina 
.	– Audientzia netoa/garbia 
.	3. Audientzia-indizeak 
.	– Batez besteko audientziak 
.	– Audientzia metatua 
.	– Gehieneko audientzia 
.	– Gutxieneko audientzia 
.	– Audientzia totala 
.	– Fideltasun-indizea: 
.	– Afinitate-indizea: 
.	– Ekarpen-indizea 
.	– Kuota 
.	4. Iragarkigintzan nagusi diren indizeak 
.	– Inpaktua 
.	– Maiztasuna 
.	– Kobertura 
.	– Gross Rating Point 
2.	5. Bibliografia 
.	6. Gehigarriak 
.	– Intereseko webguneak 
.	– Atalaren bibliografia 

1. KONTZEPTU OROKORRAK
Ikerketa soziologikoan —eta horren barruan bereziki hedabideen audientziari buruzkoan— badira bizpahiru hitz jakin beharrekoak (Zabaleta, 1997 eta Jauset, 2000). Besteak beste, populazioa, errolda eta lagina. 
Sinonimotzat hartuak izan daitezkeen populazioa, biztanleria eta unibertsoa (Population/Universe; Población/Universo; Population/Univers), hitz lautan esanda, ikertu nahi den esparruko unitate guztien multzoa da, pertsonak, familiak, irrati-hargailuak edota antena parabolikoak izanik ere. 
Audientzia-ikerketari dagokionean, eta zehaztu guran, eremu geopolitiko batean bizi diren pertsonen zein etxebizitzen multzoa izendatzeko erabiltzen da. 
Ikerketak burutu ahal izateko, sarritan, biztanleria osoa hartu gabe, horren baitako lagin bat erabiltzen da. Baina, egia da, badirela unibertso osoa aztertzen dutenak. Azken horiek errolda-ikerketa (census) izena hartzen dute. 
Edozelan ere, gehienak dira, helburuen, populazioaren tamainaren, aurrekontuaren eta bestelako baldintza metodologikoen arabera, populazio osoa hartu gabe, horren baitako azpiunibertso bat definitzen dutenak. Hedabideen hartzaileria ikertzeko asmoz, esaterako, gizabanako zein etxebizitza guztiak hartu barik, horren baitako multzo bat besterik ez da kontuan hartzen; adibidez, Médiamétrie-k 4 urtetik gorako pertsonak eta CIESek 14tik gorakoak bakarrik aztertzen dituzte. 
Esan dugun modura, ikerketak burutzerakoan, askotan, populazio osoarekin ezin delako lanik egin, bere baitako lagin (sample; muestra; échantillon) bat erabiltzen da. Unibertsoaren azpimultzoa den laginak hark dituen osagarri soziodemografikoetan edo portaeretan proportzionatua behar du izan eta, beraz, errepresentatiboa. Laginaren berezitasunik markatuena hori da, hain zuzen ere, unibertsoaren egitura bera duenez, unibertso osoarentzako estimazioak errazago eta merkeago egiteko balio izatea. 

2. AUDIENTZIA HITZAREN ESANGURAN SAKONDUZ1 
Denbora-tarte batez, irratia entzun ala telebista ikus-entzun duen gizabanakoen (zein etxebizitzen) multzoa da audientzia (audience; audiencia; audience). 
Datu absolutuak ematean, milakoak erabiltzen dira (000), eta erlatiboetarako, ehunekoak (%); azken horietarako, gainera, populazio osoaren edo azpitalde zehatz baten erreferentzia eman behar izaten da (rating). Esaterako, EAEn, 16-24 urte bitarteko 241.000 gaztetatik %5,8ko rating-ak ikusi du ETB1ek. 
1. Jordi Jauset-en, La investigación de audiencias en televisión (2000) izeneko liburua erabiliko dugu gure azalpenen oinarri modura. 
Telebistari dagokionez, estatu frantziarraren, pertsona bat audientziaren baitan kontsideratua izateko, gutxienez, segundo bat pasa behar izan du telebista-kanal bat ikusten; espainiarrean, aldiz, bost segundokoa da iraupeneko denbora-tarte hori. Hori bai, audientziaren emaitzak plazaratzerakoan, segundoz-segundokoa baino areago, minutua eta hortik gorako denbora-erreferentziak erabiltzen dira: iragarkiaren iraupena, ordu laurdena eta ordu erdia, programa bere osotasuenan, ordu-multzoa, eguna eta abar. 
Audientzia milakotan edo rating-a ehunekotan dira ikus-entzuleen kopurua adierazteko unitate erabilienak, baina badira beste batzuk aipatzeko modukoak. 
Audientzia potentziala da telebista edo irrati batek lor dezakeen gehieneko ikus-entzule kopurua, eta beti izango du unibertsoa gaindiezineko muga. Alegia, telebistari dagokionez, Estatu espainiarrean, TNSek markatzen duen audientzia potentziala (Potential audience; Audiencia potencial; Audience potential) 4 urtetik gorakoa izan eta etxean telebista dutenen kopurua da; alegia, 39,4 milioi pertsona. 
Audientzia potentzialaren baitan, segmentu zehatz bat definitu eta bereziki beraiegana iritsi nahi denean jende horri programa edo publizitate horren xedeaudientzia (target audience; audiencia útil; audience utile) izena ematen zaio. Sinonimo gisa hartzen dira segmentu, target eta xede-talde izenak. 
Audientzia baliagarria: irratiaren zein telebistaren audientziaren baitan aurki daitekeen xede-taldeko pertsonen kopurua (Neta coverage; Audiencia útil; Audience utile). Audientzia orokorrean, helburu gisa definitu den jende-multzoa noraino presente dagoen erakusten du. 
Audientzia gordina telebista kanal bat behin baino gehiagotan ikusi dutenen kopuru absolutua da, zenbat denbora ikusten egon diren zehaztu gabe. Audientzia gordinak programa zein iragarki batekin edukitako kontaktu-kopuru osoa adierazten du, esan bezala, bikoiztasun-maila edota kontsumoaren iraupena zenbatekoa den axola gabe (Gross audience; Audiencia bruta). 
Audientzia netoa/garbia: Audientzia gordinari bikoiztasuna kendu ondorengo kopurua da. Pertsona bakoitza, beraz, behin bakarrik izango da kontuan hartua, eta ikus-entzuten eman duen denborari erreparatu barik (Net audience; audiencia neta). 

3. AUDIENTZIA-INDIZEAK
Aurreko azpiatalean, audientziaren inguruko kontzeptu arruntenak azaldu ditugu; orain, aldiz, irrati-telebistaren audientzia-ikerketan gehien erabiltzen diren ratioak edo indizeak aipatuko ditugu. 
Batez besteko audientziak edo Rating-ak telebista-kontsumoaren batezbestekoa adierazten du, ehunekotan. Hau da, denbora-tarte batez —minutua erreferentzia gisa eta hortik gorakoak, eta baita programak, eguneko emisio-ordu guztiak...— telebista ikusi dutenen kopurua, kontuan hartuz zenbat denbora ikusi duten eta minutu desberdinetan gertatzen diren errepikapenak kontabilizatuz. Beste era batera esanda: programa baten minutu bakoitzeko batez besteko ikusle-kopurua. 
Adibidez, “Eguraldia” (10’) izeneko programaren batez besteko audientzia jakin nahi baldin badugu, hona hemen eman beharreko pausoak. 
Lehenik eta behin, programak irauten dituen minutuetako audientzia jakin behar dugu. Adibiderako, biztanleria bederatzi pertsonek osatuko dute, eta horien baitan zenbatek ikusi duten telebista aztertuko dugu, minutuz minutu. 
MINUTUAK 
1 	2 	3 	4 	5 	6 	7 	8 	9 	10 	
Maite 	X 	X 	X 	X 	X 						
Joxe 											
Koldo 	X 	X 									
Karmelo 	X 	X 	X 	X 							
Ainhoa 											
NagorePERTSONAK	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	
Jaione 											
Rosa 											
Aitor 	X 	X 	X 	X 	X 	X 					

Goiko datuetatik esan dezakegu ezen bederatzitik bostek ikusten dutela zerbait, eta guztira 27 izan direla ikusi diren minutuak. 
Batez besteko kontsumoa hiru minutukoa da; 27 minutu/9 pertsona = 3 minutu 
Beraz, batez besteko audientzia (Rating; Audiencia media; Audience moyenne) kontsumo hori biztanleriaren marko orokorrean eta ehunekotan emandakoa da. 
Alegia, 3 minutu/10 minutuko programan = %30 
Bide horri jarraitu barik, bada beste bat, hots, minutu bakoitzean zenbateko audientzia dugun kalkulatuz hasten dena. Goiko adibidearen arabera, hauek dira 10 minutu horien audientzia-kopuruak: 5/9 + 5/9 + 4/9 + 4/9 + 3/9 + 2/9 + 1/9 + 1/9 +1/9 + 1/9 = 27/9; ehunekotara pasatuta, %30. 
Esandakoa laburtuz, programa hori ikusi dutenen batez besteko kontsumoa da rating-a. 
Kanal baten rating-a aipatzen denean, ez da horrenbeste minutuz minutuko kalkuloa erabiltzen, baizik eta programa oso batena, prime-time-arena edota egun osoarena. 
Modu horretara, batez besteko audientzia = (telebista ikusleak/unibertsoa) x 100. 
Audientzia metatua (Reach; Audiencia acumulada; Audience cumulée) da, behintzat minutu batez telebista ikusi duten pertsonen kopurua. 
Lehengo adibidearen ildotik, esan dezakegu bederatzi pertsona horietatik bostek ikusi dutela minutu bat bederen. Alegia, audientzia metatua %55,5ekoa da. 
Irratian oso erabilia da indize hau, izan ere irrati-audientzia aipatzen denean, askotan, gutxieneko denbora batez (minutu batez) irratia kontsumitu dutenen kopurua adierazten da. Pertsona bakoitza behin baino ez da zenbatua izango, eta bikoiztasunak alboratu egiten dira. Beraz, zenbat denbora baino areago, audientzia zenbatekoa den adierazten du kontzeptu honek. 
Gehieneko audientzia da, denbora-tarte batean jende gehien bildu den momentuko kopurua adierazten duena. Gehieneko audientzia (Audiencia máxima; Pic d’audience) arrasta gehieneko unea zein den adierazteko erabiltzen da. 
Gutxieneko audientzia, aldiz, denbora-tarte bera erreferente gisa hartuta, jende gutxien biltzen dueneko kopuruaz ari da audientzia (Audiencia mínima; Creux d’audience) 
Audientzia totala: Guztira, denbora-tarte batean, telebista/irratia ikusten/en-tzuten aritu diren pertsonen (edota etxebizitzen) kopurua, milakotan. Audientzia total horretatik ateratzen da gero kanal bakoitzak eskuratzen duen kuota edo share
a. (People using television; Total televisión). 
Fideltasun-indizea: Programa bat bere osotasunean ikus-entzun dutenen eta zati bat besterik jarraitu ez dutenen arteko erlazioa adierazten du. Fideltasunindizea altua bada, horrek esan nahi du ikusleen interesekoa izan dela eta ez dutela kanala aldatu ezta telebista itzali ere. 
Fideltasun-indizeak batez besteko audientziaren kalitatea erakusten du; izan ere, indizea altua denean, batez besteko audientzia eta audientzia metatua berdintsuak izaten dira. Hori bai, programaren iraupena luzatzen den neurrian, fidaltasun indizeak behera egiten du proportzio berean. 
Fideltasuna-indizea (%) = (batez besteko audientzia/audientzia metatua) x 100 
Afinitate-indizea: kanal, programa zein iragarki-kanpaina baten xede-taldea-ren eta audientziaren perfilaren arteko antzekotasuna zenbatekoa den erakusten du. 
(Affinity; Indice de afinidad; Affinité) 
Ekarpen-indizea: Kanalaren erreferentzia orokorraren baitan, programa zehatz batek zenbateko audientzia-ekarpena egiten duen adierazten duen indizea da. 
Audientzia-kuota: Telebista ala irratia ikusten/entzuten ari direnen artean zenbat dauden kanal ala emandegi bakoitzean adierazten duen kopurua da. 
Momentu jakin bateko audientzia-lehian programa edo kanal baten postua zein den erakusten du kuotak. 
Rating-arekin batera erabiliena den indize honek, audientzia-kuotak, ez du audientziaren tamaina adierazten, baizik eta irrati-emandegi edo kanal bakoitzaren lekua plazaratzen, ehunekotan. 
(Share; Cuota; Part d’audience edo irratian, part de volume d’écoute): 
Kuota = (kanal edo programa zehatza ikusi dutenak/orokorrean telebista ikusi dutenak) X 100. 

4. IRAGARKIGINTZAN NAGUSI DIREN INDIZEAK
Inpaktuak dira publizitate-kanpaina batek ikutu dituen pertsonak, baita errepikatuak badira ere. Audientzia gordinaren parekoa denez, kontaktu-indize honek kanpainaren presioa adierazten du, milakotan (Impact; Impacto; Impact). 
Maiztasunak kontaktatuak izan diren pertsonak zenbat aldiz ikutuak izan diren erakusten du batez beste. Adibidez, 20 insertzioko iragarki- edo promokanpaina bat ikusi dutenen artean batez besteko kontaktu-maiztasuna 4,3koa izan daiteke, batzuk gehiagotan eta beste batzuk gutxiagotan ikusiko duten arren. (Frequency; Frecuencia: Fréquence) 
Kobertura, lehen aipatu dugun audientzia metatuaren parekoa izanik, kanpaina batek zenbat jende desberdin ikutu duen adierazten du. Unibertso osoa zein xedetalde zehatz bat kontuan hartuz egiten da kobertura kalkulua, emaitzak gero portzentualki edo milakotan ematen dira. 
Publizitatean gehien erabiltzen diren indizeen artean dago Gross Rating Point delakoa. GRP kopuruak kanpaina baten indarra erakusten du eta insertzio batzuen bidez zenbat kontaktu lortu diren agerian uzten du, ehunekotan. 
Modu horretara, GRP = (inpaktuak/unibertsoa edo xede-taldea) X 100. 
Adibidez, ikus honako publizitate-kanpainiaren oinarriak. 
INSERTZIOAK 
	1 	2 	3 	4 	5 	6 	7 	8 	9 	10 	
Ander 	X 	X 									
Asier 	X 	X 	X 	X 	X 						
Iker 	X 										
Imanol 	X 	X 	X 	X 							
DorletaXEDE-TALDEA											
Ane 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	X 	
Paula 	X 	X 	X 	X 	X 	X 					
Karlos 											
Alain 	X 	X 									

Bertan ikus daitekeenez, kanpainiarekin 31 kontaktu lortu dira, horietariko batzuk errepikatuak, eta 9 pertsonako xede-taldetik 7 ikutuak izan dira. 
GRP: (31 kontaktu/9 pertsonako xede-taldea) X 100 = 344%, edota 344 GRP. 
Hori jakinda, zenbatekoa izanda lortu den kobertura? 
Kobertura: (7k ikusi dute/9 pertsonako xede-taldea) X 100 = %77,8. 
Eta, azkenik, kanpainaren kontaktu-maiztasuna zenbatekoa den ikusteko; 
Maiztasuna: 31 kontaktu/7 ikutuak = 4,4. 
Lehen ere esan dugunaren ildotik, GRP kopuruak kanpaina baten indarra adierazten duenez, maiztasuna eta kobertura erlazionatuta daude. Modu honetara: 
GRP (%) = kobertura (%) X maiztasuna 

5. BIBLIOGRAFIA
Alcaraz, E., Hughes, C. eta Campos, M. A. (1999): Diccionario de términos de 
marketing, publicidad y medios de comunicaión, Ariel, Bartzelona. Cebrián, M. (1981): Diccionario de radio y televisión, Alhambra, Madril. CMT (2002): “La televisión digital terrenal en España. Situación y tendencias” 
izeneko txostena. Ikus: “Glosario” 126-139. Corporación Multimedia: Glosario <http://.corporacionmultimedia.es> DDM, CNC, CSA eta INA (2001): Indicateurs statistiques de l’Audiovisuel, 
DDM, CNC, CSA eta INA, Paris. Euskaltel: Telekomunikazio hiztegia. <http://www.euskaltel.es> Hastings, R. (2001): ESOMAR Marketing Research Glossary. ESOMAR: 
<www.esomar.org> Huertas, A. (1998): Cómo se miden las audiencias en televisión, CIMS, 
Bartzelona. ––––––––––, (2002): La audiencia investigada, Gedisa, Bartzelona. Jauset, J. (2000): La investigación de audiencias en televisión, Paidós, Bartzelona. Médiamétrie: Mémomédia <http://www.mediametrie.com> SJTI (1999): Indicateurs statistiques de la Radio, SJTI, Paris. SJTI (2000): Indicateurs statistiques de la Publicité, SJTI, Paris. Vaca, R. (1997): Quién manda en el mando, Visor, Madril. Ikus: 464-475. Zabaleta, I. (1997): Komunikazioaren ikerkuntzarako metodologia, UEU, Bilbo. ––––––––––, 2002): Ikus-entzunezko informazioaren teknologia, UEU, Bilbo. 
6. GEHIGARRIAK

AGB Group: TAM Glossary <http://www.agbgroup.com>
Astra Glossary: <http://www.ses.astra.com/toolds/glossary/index.shtml>
Cebrián, Mariano (1981): Diccionario de radio y televisión. Madril: Alhambra
CMT (2002): La televisión digital terrenal en España. Situación y tendencias. Ikus:

“Glosario” 126-139 orr. <http://www.cmt.es> Corporación Multimedia: Glosario <http://www.corporacionmultimedia.es> Euskaltel: Telekomunikazio hiztegia. <http://www.euskaltel.es> Hastings, Raymond (2001): ESOMAR Marketing Research Glossary. ESOMAR: 
<http://www.esomar.org> Interactive TV Today: <http://www.itvt.com/glossary.html> Marketinterms: <http://www.marketingterms.com/dictionary> Médiamétrie: Mémomédia <http://www.mediametrie.com> Nielsen: Glossary of Nielsen Media Research Television Terms <http://www.nielsen.com> Norsis: Gossary <http://www.norsis.com/glossary/glosario_d.htm> Spirale Media Lexique: <http://www.spiralemedia.com> Syntec: Etudes Marketing & Opinion <http://www.syntec-etudes.com> TVNT; Le site de la Télévision Numérique Terrestre ou Hertzienne: 
<http://www.tvnt.net/glossaire.htm>. Zenithmedia Terminologia: <http://www.zenithmedia.es> 

HIRUGARREN ZATIKO BIBLIOGRAFIA 
AIMC (1999): Censo de televisiones locales, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2002): Censo de televisiones locales, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2002): Libro de productos y Perfiles, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): Audiencia infantil, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): Censo de salas de cine, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): La publicidad en el cine, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): Libros de Medios Islas Baleares, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): Marco General de los Medios en España-2003, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): Test del Sistema Radiocontrol, AIMC, Madril. 
––––––––––, (2003): Universos EGM-2003, AIMC, Madril. 
Alcaraz, E. , Hughes, C. eta Campos, M. A. (1999): Diccionario de términos de marketing, publicidad y medios de comunicaión, Ariel, Bartzelona. 
Balle, F. (1997): Médias et Sociétés. De Gutemberg à Internet, Montchrestien, Paris. 
Brignier, M. M. , Chavenon, H. , Dupont-Ghestem, F. , Dussaix, A. M. Eta Haering, H. (2002): Mesurer l’audience de médias, Dunod, Paris. 
Castilla, M. eta Garai, R. (1998): “Investigación Cuantitativa en Televisión” in Soziologia Euskal Kongresua. [Faksimila]. 
Cebrián, M. (1981): Diccionario de radio y televisión, Alhambra, Madril. 
CMT (2002): “La televisión digital terrenal en España. Situación y tendencias” izeneko txostena. Ikus: “Glosario” 126-139. 
Corporación Multimedia: Glosario <http://.corporacionmultimedia.es> 
Cortés, J. A. (1999): La estrategía de la seducción, Eunsa, Iruñea. 
DDM, CNC, CSA eta INA (2001): Indicateurs statistiques de l’Audiovisuel, DDM, CNC, CSA eta INA, Paris. 
De Pablo, A. (1997): “La medición de la audiencia de televisión mediante un panel de audímetros”, in Vaca, R. , Quien manda en el mando, Visor, Madril, 439460. 
Eastman, S. T. et al. (1994): Broadcasting and Cable Programming Strategies, Wadsworth, Belmont. 
Euskaltel: Telekomunikazio hiztegia. <http://www.euskaltel.es> 
GECA (2003): El anuario de la televisión, GECA, Madril. 
Hastings, R. (2001): ESOMAR Marketing Research Glossary. ESOMAR: <www.esomar.org> 
Huertas, A. (1998): Cómo se miden las audiencias en televisión, CIMS, Bartzelona. 
––––––––––, (2002): La audiencia investigada, Gedisa, Bartzelona. 
Igartua, J. J. eta Badillo, Á. (arg.): Audiencias y medios de comunicación, Ediciones Universidad Salamanca, Salamanca. 
Jauset, J. (2000): La investigación de audiencias en televisión, Paidós, Bartzelona. 
Jauset, J. A. (2003): “La investigación de mercados, audiencias y estadística”, in Igartua, J. J. eta Badillo, Á. (arg.), Audiencias y medios de comunicación, Ediciones Universidad Salamanca, Salamanca, 57-65. 
Médiamétrie: Mémomédia <http://www.mediametrie.com>
Ortega, E. (1990): Manual de investigación comercial, Pirámide, Madril. 
Portilla, I. eta Herrera, S. (2004): “El mercado de la emisora: la audiencia”, in Mar-

tínez-Costa, M. P. eta Moreno, E. koor.), Programación radiofónica. Arte y 
técnica del diálogo entre la radio y su audiencia, Ariel, Bartzelona, 161-211. SJTI (1999): Indicateurs statistiques de la Radio, SJTI, Paris. ––––––––––, (2000): Indicateurs statistiques de la Publicité, SJTI, Paris. Vaca, R. (1997): Quien manda en el mando, Visor, Madril. Zabaleta, I. (1997): Komunikazioaren ikerkuntzarako metodologia, UEU, Bilbo. ––––––––––, 2002): Ikus-entzunezko informazioaren teknologia, UEU, Bilbo. Zenbaiten artean. (1995, 1999, 2001 eta 2003): Encuentro Internacional AIMC 
sobre investigación de medio, AIMC, Madril. Zenith (2002): Zenith Informa-2002. Monográfico de Televisión, Zenithmedia, Madril.